De voorpublicatie gelezen
in Archipel en het boek onmiddellijk besteld. Zit
het nu met groot genoegen te lezen. Via het boek de
website gevonden - ziet er indrukwekkend uit. Het
toeval. Ik ben net
terug van een lange reis door Indonesië - in
het voetspoor van Joseph Conrad en Alfred Wallace.
Belandde uiteindelijk op Ternate in het huis waar
Wallace zijn brief aan Darwin schreef. Ik heb een
paar weken rondgetrokken in Minahasa en Tangkoko -
op zoek naar Wallace en het hamerhoen. Het boek is
een prachtige aanvulling op het materiaal dat ik
verzameld heb over Wallace.
Mijn complimenten,
hoogachtend,
G. Jacobs
Marc Argeloo,
Ik ben nog niet op vakantie
geweest maar heb het boek al uit! En dat wil wat
zeggen als je weet dat ik bijv. nog nooit een
reisboek/verslag heb weten uit te lezen (ik kom
meestal niet verder dan eerste hoofdstuk). Ik was
erg geboeid door jouw verhaal, het las weg als een
spannend jongensboek (goed geschreven!): ik was
steeds benieuwd naar het vervolg, de avonturen van
de volgende dag/week/jaar.
A. Kloet
Het duurde even voordat ik
het boek uit kon lezen, maar ik heb met plezier en
veel herkenning menig uurtje met jou doorgebracht
op avontuur in Indonesie. (…) Ik hoop dat het
boek een groot publiek bereikt, de schrijfstijl is
humoristisch, spannend, relativerend en soms
ontroerend, maar bovenal heel eerlijk en daarom
(vind ik) vedient het boek een groot
lezerspubliek!
C.A. Bos
Voor Marc
Argeloo,
De lange vliegreis
doorgebracht in MALEO. Geweldig boek. Bracht me
helemaal in de stemming en maakte me nog
nieuwsgieriger.
met vriendelijke
groet,
J. van den Berg
Ik wil Marc Argeloo bij
deze laten weten dat het boek 'Maleo' me enorm
heeft geboeid. Ook voor de schrijfstijl een groot
compliment : nuchter, maar toch ruimte voor eigen
emoties en - onderkoelde - humor. (…) Mijn
complimenten; in meerdere opzichten was het
boeiende boek voor mij een 'eye-opener'!
M. Dekker
Beste
Marc,
Ik heb het boek uit. (Heb
je je tweede boek al af?) Mijn complimenten met dit
resultaat! Het zit goed en logisch in elkaar, en
nodigt uit tot verder lezen. Ik heb al een
exemplaar aan iemand cadeau gegeven.
W. Bergmans
Met zeer veel plezier heb
ik het maleoboek van Marc Argeloo
gelezen.
E. Bulte
Ik heb ongelofelijk
genoten van jouw boek. Een aanrader voor iedereen.
Ademloos uitgelezen. Ook een aanrader voor iemand
die niets met vogels heeft.
T.
Admiraal
Beste
Marc,
Met een recensie voor het
Belgisch ornithologisch tijdschrift Oriolus voor
ogen, lees ik met veel belangstelling uw
adembenemend boek. Mag ik één foutje
tegen het Frans vermelden? Op pagina 88 las ik
"[...] een doorlopend buffet voor vogels,
een soort La Grande Boeuf voor spreeuwen." U
bedoelde ongetwijfeld 'la grande bouffe', de
prachtige film met Philippe Noiret, Marcello
Mastroiani, Michel Piccoli en Ugo Tognazzi. Hoewel
ik nauwelijks de helft verorberd heb, komt het over
als literair werk met wetenschappelijke allures of
een wetenschappelijk naslagwerk in een literair
kleedje. Mijn voorkeur gaat - beroepshalve - uit
naar Franse literatuur, maar uw meesterwerk heeft
alle Franse romans even aan de kant geschoven.
Proficiat!
W. Belis
(België)
Wat heb ik genoten van het
boek: heel onderhoudend en spannend.
H. Stasse
Beste Marc,
De combinatie van
natuurliefhebber en frequent Indonesiëbezoeker
deed mij besluiten het boek bij het Wereld Natuur
Fonds te bestellen. Het heeft mij niet
teleurgesteld, integendeel ik heb het in vrij korte
tijd met veel plezier uitgelezen.
M.C. Blok
Geweldig goed geschreven!
Om niet in herhaling te vallen heb ik de overige
reacties gelezen. Het is goed om te lezen dat het
boek zo op prijs wordt gesteld. Het begint
inderdaad allemaal als een spannend jongensboek,
waardoor je direct bij het verhaal betrokken wordt.
Wat in de reacties naar mijn mening echter
ontbreekt is de moraal van het verhaal, die toch
duidelijk naar voren komt. De mens is door
arrogantie, onachtzaamheid en onwetendheid (pag.
213) bezig het natuurlijke erfgoed de nek om te
draaien. Als je met respect voor flora en fauna dit
boek leest kun je het in mijn ogen niet alleen maar
afdoen met 'leuk of spannend boek'.
met vriendelijke
groeten,
P. Smit
Geachte Marc Argeloo,
Hartelijk dank voor de
uurtjes leesgenot die ik aan uw boek mocht
ontlenen. Door uw aandacht voor detail (ik liep al
lezende mee met uw team naar Tambun of de legplaats
van Buntalo) kan de lezer zich goed inleven in de
omgeving, maar ook in het
beschermingswerk.
Vooral de trip naar de
binnenlanden van Waigeo vond ik interessant omdat
zelfs de autochtonen daar niet eens kwamen. Waar
vind je tegenwoordig nog een dergelijk primair bos?
Maar niet te veel de aandacht op vestigen. Ik zie
al de hongerige blikken van de toeristenindustrie
op zoek naar nog niet (door hen) bedorven gebieden.
Ik ben het dan ook geheel eens met de reactie van
Pieter Smit dat ook de moraal in het verhaal lof
verdient.
Ik wens u veel succes,
maar ook veel plezier in uw beschermingswerk. Veel
mensen zullen u er dankbaar voor zijn.
Met vriendelijke
groet,
W. von
Scheiblern
Beste Marc,
De gouden kip is een
prachtig boek dat ik met plezier gelezen heb. De
combinatie tussen Hollandse argeloosheid en
Indonesische lichtvoetigheid, de ironie en de
steeds intensere betrokkenheid bij het
Maleo-project, al het reizen en de bijbehorende
ontmoetingen, maken van de lezer als outsider een
insider.
met vriendelijke
groet,
Henk Strietman
De tocht naar
Tambun
door Karin
Radstaak
"Dit is het avontuur van de
maleo - de kip met de gouden eieren - dat begint op
zaterdagochtend 12 januari 2002 op het busstation
Malalyang van Manado, van waar de bussen richting het
zuiden van de stad vertrekken. Er gaat
één bus per dag naar Doloduo. En daar
gaan wij ook heen. Een grote, oude bus waaraan nog
druk wordt gesleuteld als we aankomen. We kopen drie
kaartjes voor drie stoelen op een rij. Een stoel voor
de tassen. Twee voor ons. Wachten op een bankje tot de
bus zal gaan. We zijn het evenement van deze morgen.
De gesprekken zijn als alle andere. Altijd. Waar kom
je vandaan? Ben je al getrouwd? Heb je al kinderen?
Ben je al lang hier? Totdat Freddie naast ons komt
zitten. Hij spreekt goed Engels en verhaalt over de
crisis. Vraagt ook waar we naar toe gaan. Naar Dumoga
Bone &endash; taman nasional &endash; het nationale
park. "Aaah", zegt ie, "voor de maleo?" Ja, ook voor
de maleo. "Het park gaat kapot", zegt ie, "goldmining.
They dig big holes in the forest for the gold." "Ja",
zeg ik. "Big holes for small pieces." Hij lacht. En
vertelt dat de regering er niets aan doet. Hij wenst
ons een goede reis.
Er zit een groot gat in de
voorruit van de bus. Andere barsten zijn met tape
kunstig geplakt en de teller blijft op nul staan, hoe
hard de chauffeur ook rijdt. Rond half drie verlaten
we als laatsten de bus op het eindpunt, de driesprong
in Doloduo. In de bus hebben we al gevraagd naar Oji
die in het park werkt. Zijn naam hebben we van Marc
Argeloo, de schrijver van het boek 'Maleo, de kip met
de gouden eieren'. Ze weten niet precies wie we
bedoelen, houden het vaag en raden ons aan om naar
kamp Wallacea in Toraut te gaan. Daar zullen we kunnen
slapen.
We stappen achterop twee
motortjes, onze grote tassen tussen de benen van de
bestuurders. Onderweg stoppen ze bij wat het huis van
Oji moet zijn. "Oji is er niet", zegt een jonge vrouw
met een baby op haar heup. "Hij is in Tambun." "In
gastenverblijf Wallacea is niemand", zegt een andere
vrouw. "Maar ik kan mijn broers wel even oproepen, ze
werken daar ook." Het gezelschap verdwijnt naar de
overburen verderop. We wachten in de voortuin. Het
duurt even voor ze terug zijn. Het lijkt op het tweede
gezicht toch allemaal wat minder makkelijk. Inmiddels
hebben zich in het voortuintje heel wat mensen
verzameld. Met ons eenvoudige Indonesisch en drie
woorden Engels komen we gezamenlijk tot de conclusie
dat het beter is om naar Imandi te gaan. Daar is een
losmen (pension) waar we zullen kunnen slapen. In de
wijde omtrek is er verder niets.
Als we in Imandi zijn, zijn
we ook maar zeven kilometer bij Tambun vandaan waar de
legplaats van de maleo's is. Daar zal het makkelijker
zijn om Oji te vinden. Terug gaan we weer. Achter op
de motortjes. Langs de desa's in de vallei. Met een
fikse vaart. Ik zie mijn hoofd bol weerspiegeld in de
zwarte glimmende helm van de bestuurder. En kan een
schater niet onderdrukken. Hier rijden we! In deze
prachtige vallei! Omgeven door bergen, 1000 kleuren
groen, een blauwe lucht met grote witte wolken. Het
ziet er vredig uit en ik kan me maar moeilijk
voorstellen dat daar, achter ons, mensen een uniek
natuurgebied afgraven voor schamele klompjes goud. En
toch is het zo.
In de losmen krijgen we twee
piepkleine, donkere kamertjes zonder ontbijt, maar met
gezamenlijke mandi. Voor veel te veel. Maar het kan
ons niet schelen. De volgende ochtend staan we om vier
uur op. Om half vijf gaan we op pad. Imandi slaapt
nog. De buitenlampen van de huisjes langs de weg
schijnen ons bij. We lopen. Stil is het niet. Naast de
krekels klinkt overal het alles overheersende gerommel
van de 'tromols'. Ronddraaiende olievaten, soms tien
op een rij, twee rijen naast elkaar op houten dragers,
onder een houten of golfplaten afdak, die het in het
bos opgegraven puin verwerken. Als het meezit, blijft
er een minuscuul klompje goud over. Het geluid van de
tromols is overal. Als we het ene fabriekje achter ons
hebben gelaten, komt het geluid van de andere tromols,
verderop, ons alweer tegemoet. Het zijn er
ongelooflijk veel. Als je niet beter weet, lijkt het
logisch. Het is het bestaan van vele valleibewoners.
Maar het geluid van de tromols vertelt ook een ander
verhaal. Het verhaal van het nationaal park dat stukje
bij beetje wordt afgebroken. Bossen, waar diepe
schachten worden gegraven, bomen verdwijnen en waar
dus vaak unieke vogels en andere dieren zullen
verdwijnen. Rivieren waarin achteloos vrijkomend kwik
wordt weggespoeld. De bevolking van de vallei is laag
of niet opgeleid. Zeggen dat dit niet kan, dat het
niet mag, helpt niet. Waar moeten ze anders van leven?
Natuur lijkt er genoeg. Het besef dat dit stukje van
de wereld unieke, nergens anders voorkomende
diersoorten herbergt, is er niet. Het is misschien al
niet te beseffen dat de wereld groter is dan deze
vallei. Of groter dan Sulawesi.
Na een uur wordt het langzaam
licht en houden wij onze eerste pauze. We hebben geen
idee waar we zijn. Gelukkig is er maar
één weg. Verdwalen kunnen we niet.
Tussen zes en half zeven beginnen we de enkele
voorbijgangers die ons passeren, naar de legplaats te
vragen. Verderop, daar is het. Een stuk van de weg af
liggen gebouwen die naar ons idee makkelijk kunnen
doorgaan voor de agrarische school waar Marc en de
Britse onderzoeker Martin Christy over hebben
gesproken. Een aanknopingspunt. Nog maar even verder
gaan. Om ons heen is alles groen. Rechts beginnen de
bergen, links strekt de vallei zich uit. We vragen
weer iemand langs de kant van de weg. "Nog een meter
of vijfhonderd", zegt ie. Daar kijken we om ons heen.
Hier en daar een huisje, een afdakje, een mogelijke
schuilhut van waaruit de maleo's worden geobserveerd?
We weten het niet. We vragen het nog eens. "Ah, nog
een kilometer", zegt de man. We gaan weer verder.
Niets wijst op de aanwezigheid van een legplaats, een
onderzoeksplek. Totdat we in de bocht van de weg een
vervallen houten huisje zien. Met een brommer ernaast.
In het veld stijgen de dampen van het natuurlijke
warme water dat er stroomt omhoog. Die herkennen we
uit het boek van Marc. Het moet hier ergens zijn. We
lopen een smal paadje naast het huisje in. Op de gok.
Maar er is een splitsing en we weten niet welke kant
uit te gaan. We gaan weer terug naar de kant van de
weg. We weten het niet meer en troosten ons met
mariakaakjes en cha cha's (M&M's).
In de verte het geluid van
een motor. Het is een bewaker of een soort politie. We
proberen het nog een keer. "We zoeken bapak
Suroji &endash; meneer Suroji. Is hij hier?" "Nee,
bapak Suroji woont bij de agrarische school, verderop.
Ik kan jullie wel even brengen." We stappen achterop
en rijden weer een kilometer. Op het terrein van de
school staan huisjes. Een van de bewoners brengt ons
naar het huisje waar Oji moet wonen. De deur gaat
open. Het is niet Oji, maar Kris, die hier samen met
Oji 20 dagen per maand woont, de 20 dagen dat ze elke
morgen en middag de legplaats observeren. "Oji is er
niet, die is op de legplaats, maar ik kan jullie wel
even brengen. Kunnen jullie nog een kilometer lopen?"
Ach ja, dat gaat nog wel.
Onze vermoedens waren juist.
We lopen terug naar de vervallen hut in de bocht van
de weg, slaan het smalle paadje er naast in en bij de
splitsing gaan we rechtsaf. De rand van het bos in.
Over een smalle plank steken we stromend warm water
over. Je voelt de warmte langs je huid glijden. Even
verder staat een houten toren. Door het gat in het
vloertje klautert een man naar beneden. Oji! We
vertellen wie we zijn, waar we vandaan komen en wat we
komen doen. "We hebben de verhalen van Marc gehoord."
"Zijn jullie vogelkijkers of komen jullie alleen voor
de maleo?" "Eh, nou, eh, van vogels weten we eigenlijk
niet zo veel", geven we toe. "En van de maleo weten we
eigenlijk ook nog maar heel kort, maar de verhalen
over deze vogels interesseren ons
mateloos."
Het is inmiddels acht uur en
er is die ochtend maar één maleo
geweest. Oji verwacht niet dat er nog veel zal
gebeuren. Terwijl Kris ondertussen boven zit en
uitkijkt, neemt Oji ons mee voor een wandeling over
het terrein. Op een gebied van ongeveer vier hectaren
bevinden zich her en der grote kuilen. De maleo leeft
in het bos, op de grond en in de bomen, voedt zich met
fruit en slakken en ander materiaal en komt 's
ochtends vroeg of in de namiddag naar deze plek om
eieren te leggen. Het is geen hele grote vogel, maar
hij (of zij dus eigenlijk) is in staat grote kuilen te
graven. In die kuilen begraaft ze haar ei. Een ei dat
zeker vier keer zo groot is als een gewoon kippe-ei.
'Burun kecil, telor besar' zeggen ze hier. 'Kleine
vogel, grote eieren'.
De eieren zijn geliefd
voedsel en spelen in legenden een grote rol. Het
massale rapen van de eieren, samen met de vernietiging
van zijn natuurlijk leefgebied zorgt er, kort gezegd,
voor dat dit unieke dier op het punt van uitsterven
staat.
Martin vertelde me in Manado
dat er nu al veel minder maleo's zijn dan toen Marc
hier was. De maleo maakt deel uit van de familie van
grootpoothoenders, een vogelfamilie die alleen in
Indonesië, Papua Nieuw Guinea, Australië en
Oceanië voorkomt. Ze broeden hun eieren niet uit,
maar begraven ze onder de grond waar natuurlijke
warmte (vaak vulkanische gebieden) ervoor zorgt dat de
jonge maleo's na ongeveer 65 dagen uitkomen. Lang is
gedacht dat de maleo's daarmee een evolutionaire
schakel vormen met de reptielen die zich op een zelfde
manier voortplanten, maar dat is niet waar. Het is
waarschijnlijk een duizenden jaren geleden bij toeval
onstane manier om jongen uit te laten komen.
Desalniettemin een slim beestje dus.
Oji gaat op z'n knieen bij
een kuil zitten waar hij een ei weet en graaft het
voorzichtig op om ons te laten zien hoe groot het is.
"Aiai", zeggen wij. "En dit is nog niet eens zo'n hele
grote", zegt Oji. Behoedzaam begraaft hij het ei weer.
Even verderop passeren we de 'bassins'. Twee grote
betonnen constructies met gaas en dikke hangsloten.
Hier worden de meeste eieren door de onderzoekers
herbegraven om te voorkomen dat ze worden geraapt. Het
zou toch leuk zijn als er net eentje uitkwam, denk ik
als we naar de grond in de kooien turen. We lopen
verder. Soms door dijbeenhoog gras, soms gebukt onder
laaghangende takken door. Voor wie Amelisweerd is
gewend, is dit al een hele belevenis. Er is geen maleo
meer te bekennen. We gaan terug naar de toren en
spreken af de volgende ochtend weer te komen. Om zes
uur. Terug aan de kant van de weg houden we een ojek
(motor) aan, het lokale transportmiddel bij uitstek.
Tjada springt achterop, ik rij met Oji mee. Terug in
ons pension spreken we met een andere ojekrijder af
dat hij ons de volgende ochtend zal brengen en halen.
Onze ojek staat de volgende
ochtend al om tien voor zes op de stoep. We gaan met
z'n tweeën achterop en rijden richting Tambun. De
bestuurder is een held. Met twee grote witte vrouwen
op z'n ojek. De mensen op de markt komen niet meer
bij. Bij het huisje in de bocht van de weg stappen we
af en spreken af dat hij ons om negen uur weer komt
halen. Wij vinden nu zelf onze weg naar de toren waar
Oji en Kris al weer een tijdje zitten. Een kwartier
geleden hebben ze nog zes maleo's gezien, nu is het
weer rustig. En misschien zijn we zelfs al weer te
laat. Oji biedt aan om weer voorzichtig een stukje met
ons rond te lopen. Als we de kooien met de eieren
naderen, maakt ie een sprongetje. "Oh, you're so
lucky", roept hij opgewonden. "There is maleo-baby."
In de kooi fladdert een kleine maleo zenuwachtig rond.
Oji slaat zich voor zijn hoofd. Nu is-ie z'n
opschrijfboekje, schuifmaat en weegschaaltje vergeten.
Hij gaat gauw terug en wij zitten gehurkt voor de
kooi. Een baby-maleo. Zelf uit z'n ei gekropen en
onder de grond vandaan gekomen. Oji komt terug, vangt
de kleine maleo en begint te meten. Kopje, vleugel,
pootje, snaveltje. Alles wordt nauwkeurig genoteerd.
De maleo kan gaan. Oji vraagt of wij hem willen
vrijlaten. Tjada gunt mij de eer. Oji geeft me de
vogel in handen. Pootjes tussen twee vingers van de
ene hand, de andere hand om de vleugeltjes. "Niet
gooien zoals bij de duiven", lacht hij. "Gewoon je
handen openvouwen". Ik doe mijn handen open en de
maleo vliegt weg. Richting het bos. Deze vogel kan
alles zelf. Heeft geen moeder nodig, hoeft niet te
worden gevoerd, hoeft niet te leren vliegen. Wat
zitten de dingen toch ingenieus in elkaar. Wat ik
voel, moet een soort Lenie 't Hart-erlebnis zijn. Dat
deze maleo nu kan wegvliegen, is te danken aan mensen
die tegen de klippen op proberen een dier voor
uitsterven te behoeden. Die uren naar bomen en vogels
turen en in de gaten houden wat er gebeurt. Die met
weinig geld proberen te redden wat er te redden valt.
Oji schudt zijn hoofd als we over het goud praten.
"Als hier echt veel goud zou zitten, was iedereen al
rijk geweest en hoefden ze niet verder te graven. We
hebben hier grote problemen". De tien of elf dagen per
maand dat Oji en de andere parkmedewerkers er niet
zijn om de eieren te verplaatsen, worden ze gewoon
geraapt. Hij kijkt somber, maar tegelijkertijd zijn we
alle drie opgetogen over de kleine maleo. We wandelen
verder en zien toch nog drie volwassen maleo's waarvan
er een wordt opgeschrikt door twee honden. Ook een
probleem. Hekken zetten helpt niet, die worden gewoon
kapot gemaakt. Tegen half negen lopen we terug naar de
hut aan de weg en al snel horen we onze ojek weer
aankomen. We nemen afscheid van Oji. We betalen hem
voor z'n gastvrijheid, zijn hulp en zijn
rondleidingen. Hopelijk is het genoeg, misschien is
het veel te veel, maar onze dankbaarheid is groot. We
zullen de groeten doen aan Marc."
Met dank aan Marc Argeloo
voor z'n tips, aanwijzingen en
routebeschrijvingen